Finans Sektörü Neden Düzenlenir ve Denetlenir?

 

Finans sektörü dünyanın her yerinde en fazla ve en detaylı denetim ve düzenlemeye tabi sektördür.  Örneğin, serbest piyasa ve kapitalizmin bayraktarlığını yapan ABD’de finans sektörü dünyanın en karmaşık ve en sıkı denetim sistemi ile yönetilir.

Finans sektöründe mutlaka denetim ve düzenleme sistemine ihtiyaç duyulmasının önemli sebepleri vardır.  Bunlar arasında şunları sayabiliriz:

a)     Sektörde kimin ve nasıl faaliyet yapabileceğini lisans ve muhtelif müsaadelerle düzenlemek ve denetlemek. Burada sadece bir kereye mahsus lisans vermek kâfi değildir.  Lisans verilen kurumun sürekli şekilde lisans şartlarını yerine getirip getirmediğini denetlemek de gerekir. Örneğin, bir banka veya finans kurumu açmak için asgari bir sermaye gerekir. Ortakların ve yöneticilerin vasıfları konusunda bazı kriterler konur. Eğer, o kurumun zaman içerisinde sermayesi asgari seviyenin altına düşerse veya ortak ve yöneticileri lisans alınırken aranılan vasıfları kaybederse kamu otoritesinin duruma müdahale etmesi beklenir.

b)      Market misconduct denilen piyasada insanları yanıltıcı ve aldatıcı davranışların finans sektöründe çok yaygın olması ve bu tip davranışların özellikle finansal konularda fazla bilgi sahibi olmayan geniş kitlelerde büyük zararlara yol açması.  Bu durumların önüne geçmek için kamu otoritesinin gerekli düzenlemeleri yapıp, finans sektörünü izlemesi ve denetlemesi beklenir.

c)      Asimetrik bilgi diye tarif edilen bir işlemin tarafları arasında farklı bilgilerin olması.  Asimetrik bilgi konusu sadece finans sektöründe değil birçok sektörde ortaya çıkan ve düzenleme ve denetime muhtaç bir konudur. Örneğin, bir ilacın tüm formülü ve o ilaca ait tüm araştırmalar halka açık olsa dahi birçok kimse bu bilgilerin ne anlama geldiğini bilemez. Aynı şekilde, bir finans şirketine veya yatırım yapılacak bir finansal araca ait (örneğin fon, tahvil veya hisse senedi) tüm bilgiler açıklansa dahi herkesin bu bilgileri anlayacak ve analiz edecek donanımları olmayabilir. Bu tip asimetrik durumların önüne geçmek için kamu otoritesinin gerekli düzenleme ve denetleme yapması beklenir. Örneğin, ilaçlar uzman kadrolarca incelendikten sonra piyasaya sürülmesine müsaade edilir. İlaçların prospektüsünün içeriğine dair düzenlemeler yapar.  Finans sektöründe de finansal araçların uygunluğu, risk parametreleri, diğer araçlara mukayesesini mümkün kılacak bilgilerin belli bir düzenleme ile kamu oyuna bildirilmesi gerekir.  Örneğin, faiz oranlarının ne şekilde hesaplanacağı, şirketlerin muhatap oldukları ana risklerin belirtilmesi, karmaşık ve çok riskli araçlara ancak nitelikli yatırımcı denilen bu riskleri analiz edebilecek durumda olanların yatırım yapabilmesi gibi.

d)      Sistemik risk diye tabir edilen risklerin finans sektöründe çok ciddi boyutta olması ve yakından izlenmesi ihtiyacı. Sistemik riski en kısa yoldan şöyle tarif edebiliriz: Sektörde faaliyet gösteren bir kurumun batması veya zor duruma girmesinden diğer kurumların dolayısı ile tüm sistemin etkilenmesi. Örneğin, bir bankanın batması halinde halk diğer bankalardan da paralarını çekmek isteyebilir ve bu durumda tamamen sağlıklı bankalar zor duruma düşebilir. Sistemik riskleri önlemek için kamunun düzenleme ve denetim mekanizmalarının son derece teyakkuz halinde olması ve herhangi bir sorunun tüm sektöre yayılmadan önlemesi gerekir.

Yukarıda işaret edilen hususlar finans sistemini düzenleme ve denetleme yetkisine haiz tüm kurumların ana görevleri arasındadır. Biz de bankacılığı düzenleme ve denetlemekle yetkili BDDK (Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu) ve sermaye piyasalarını düzenlemek ve denetlemekle yetkili SPK (Sermaye Piyasası Kurulu) bu görevleri üstlenmiştir.

Gerek BDDK gerekse de SPK’nın finans sisteminin düzenlemesi konusunda kapsamlı tebliğleri vardır.  Bu tebliğler ve bu konudaki genel mevzuatımız uluslararası norm ve standartlarla büyük ölçüde uyumludur.  Gerekli mevzuatın olması sektörün sorunsuz bir şekilde faaliyetine devam etmesi için yeterli değildir.  Bu mevzuatın etkin bir şekilde uygulanması gerekir.